Klimaatverandering in de wijngaard: wat telers nu doen

De zomer van 2026 was droog. Het KNMI mat in De Bilt 170 millimeter neerslag over juni, juli en augustus, tegen een langjarig gemiddelde van 224 millimeter. Voor een wijnrank is dat niet meteen een ramp, maar wel een teken aan de wand.

Wat een wijnbouwer in zo’n zomer doet, met de bodem, de druivenkeuze en het moment van oogsten, zie je uiteindelijk terug in het glas.

Neerslag zomer 2026 vs langjarig gemiddelde

Wat merkt een wijnbouwer het eerst aan een warmer klimaat?

Meer suiker en minder zuur in de druif. “In Nederland is sinds 1906 de jaargemiddelde temperatuur met bijna twee graden toegenomen,” zegt Simon Crone, voorzitter van de Vereniging Nederlandse Wijn Producenten (VNWP), tegen de Koninklijke Vereniging Nederlandse Wijnhandelaren. Die extra warmte werkt rechtstreeks door in de bes: de druif bouwt sneller suiker op, terwijl het zuurgehalte juist daalt.

Een druif die in een warm jaar te lang aan de rank blijft hangen, levert een volle maar platte wijn op. Daarom kijkt een wijnbouwer tegenwoordig net zo goed naar de zuurgraad als naar het suikergehalte, en soms betekent dat een week eerder oogsten dan tien jaar geleden gebruikelijk was.

Waarom is 2026 een goed voorbeeld van de nieuwe extremen?

Omdat warmer niet hetzelfde is als makkelijker. Crone waarschuwt daar zelf voor: “Klimaatverandering is niet alleen maar zonneschijn. Allereerst zorgen hogere temperaturen voor meer verdamping. Daarnaast krijgt Nederland vaker last van extreme weersomstandigheden.” En concreet: “De laatste jaren hebben wijngaardeniers te maken gehad met droge periodes en heftige regenbuien.”

De droge zomer van 2026 is zo’n moment. Weinig regen betekent minder water in de bodem, precies wanneer de druif dat nodig heeft voor de laatste rijpingsfase. Ook nachtvorst blijft een risico: rond de traditionele IJsheiligen half mei kan een koude nacht jonge scheuten alsnog beschadigen, ook in een jaar dat verder warm verloopt.

Wat doen wijngaarden tegen droogte en nachtvorst?

Ze kiezen voor een levende bodem en voor rassen die minder kwetsbaar zijn. Tussen de rijen laat een wijnbouwer bewust kruiden en gras groeien in plaats van kale grond: dat houdt water vast in een droge zomer en voorkomt dat een regenbui na weken droogte in één keer wegspoelt.

Ook de druivenkeuze telt mee. Schimmelresistente rassen, PIWI’s genoemd naar het Duitse Pilzwiderstandsfähig, hebben minder zonuren nodig om rijp te worden en minder bescherming tegen schimmels. Een ras als souvignier gris geldt onder telers als betrouwbaar in juist de wisselvallige Nederlandse zomers.

Tegen nachtvorst gebruiken sommige wijngaarden (zoals ook Wijndomein Bergen) een beregeningsinstallatie: een dun laagje water bevriest op de knop en houdt die net boven het kritieke punt, een truc die ook fruittelers al langer toepassen.

Hoe verschilde de oogst van jaar tot jaar?

Fors. Na een recordjaar in 2023 daalde de productie in 2024 hard door een lastig seizoen met nachtvorst in het voorjaar, om in 2025 weer te herstellen dankzij een warme zomer.

Jaar	Areaal	Flessen	Wat er gebeurde
2023	302 hectare	ongeveer 1,7 miljoen	Recordjaar, warme rijping
2024	337 hectare	ongeveer 750.000	Nachtvorst in het voorjaar, lastig seizoen
2025	350 hectare	ruim 1,5 miljoen	Warmste zomer sinds het begin van de metingen
2026	nog niet bekend	nog niet bekend	Droge zomer, 170 mm tegen 224 mm normaal

Bron: RVO-cijfers via Nederlandse Wijninfo en Nederlandse Wijn Gids, KNMI

Wijnbouwer Stan Beurskens uit Vijlen omschreef de moeilijke oogst van 2024 tegen Nederlandse Wijn Gids zo: “De kwaliteit is goed, maar niet top. Als je van de oogst van 2024 een goede wijn kunt maken, weet je waar je mee bezig bent. Het is echt moeilijker dan in 2018 of 2022.” Dat soort verschillen tussen jaargangen is precies wat een warmer, grilliger klimaat met zich meebrengt.

Wordt Nederlandse wijn door klimaatverandering zoeter?

Niet automatisch, als de teler ingrijpt. De trend naar meer suiker en minder zuur is reëel, maar rassenkeuze, snoei en het oogstmoment bepalen of dat doorslaat in de fles. Crone noemt zelf de aanpassingen die daarbij horen: “Denk bijvoorbeeld aan snoeien, rassen en nieuw voor noordelijke Europese landen: irrigatie, druppelsystemen.”

Wie meer wil weten over hoe bodembeheer en de keuze voor schimmelresistente druivenrassen samen die balans bewaken, vindt de achtergrond in de academy. Ook de wisselvalligheid rond IJsheiligen hoort bij dat verhaal, net als de vergelijking tussen de twaalf druivenrassen die inmiddels in Nederland worden aangeplant.

Op Domein Bergen is dat sinds 2025 voelbaar: de beregeningsinstallatie tegen nachtvorst staat er niet voor de show, want een koude aprilnacht kan een jonge scheut zomaar kosten. In 2026 was het in april een paar heel spannend toen de nachttemperatuur tot vlak boven het vriespunt daalde.