Compostthee en Trichoderma: wat leren wijngaarden in 2026?

Het WUR-onderzoek naar compostthee en Trichoderma

In 2025 testten onderzoekers van Wageningen University & Research (WUR) in dertien Nederlandse wijngaarden of je meeldauw en valse meeldauw onder controle kunt houden zonder synthetische middelen. Het rapport, Wetenschapswinkel-rapport nummer 420, verscheen in maart 2026 en is geschreven door Amber van Loosbroek en Marcel Wenneker, in opdracht van de Vereniging Wijnbouwers der Lage Landen (VWLL), een vereniging met zo’n 900 leden die kennis deelt over druiventeelt en wijnmaken.

Het experiment leverde geen statistisch harde bewijzen op dat de geteste middelen beter werken dan gangbare bescherming. Wat het wél opleverde: bruikbare kennis over hoe je deze middelen in de praktijk toepast.

Gerapporteerde ziektereductie in internationale studies

Wat is compostthee eigenlijk?

Compostthee is een vloeibaar extract dat je maakt door compost te laten trekken in water, vaak met extra beluchting om het bodemleven te stimuleren. Het resultaat spuit je op blad en bodem, waarmee je een diversiteit aan onschadelijke schimmels en bacteriën verspreidt, zodat ziekteverwekkers als meeldauw minder kans krijgen. Dat bodemleven functioneert als een compleet bodemvoedselweb, en ook bodembedekkers dragen bij aan een gezonde, levende bodem die de weerbaarheid van de wijngaard versterkt.

Het principe wordt al zeker twintig jaar in Nederland toegepast. Wijngaard El Placer in Lelystad geldt als pionier: het bedrijf kreeg te maken met valse meeldauw, en omdat Nederland, naast Denemarken, een verbod op kopersulfaat kende, meldt Springer/Agronomy for Sustainable Development, moest de wijngaard op zoek naar alternatieven. Zo kwam de wijngaard uit bij compostthee, dat volgens de eigen uitleg werkt doordat het “een dusdanige diversiteit van schimmelsoorten” inbrengt dat geen enkele ziekteverwekker de overhand krijgt.

Wat is Trichoderma en waarom testen wijnbouwers dit?

Trichoderma is een geslacht van schimmels dat andere, schadelijke schimmels beconcurreert en soms parasiteert. Wijnbouwers gebruiken het als biologisch bestrijdingsmiddel tegen meeldauw en botrytis. Volgens de projectbeschrijving van de WUR hadden VWLL-leden al eerder met Trichoderma geëxperimenteerd, maar liepen de resultaten sterk uiteen door verschillende methodes en omstandigheden, vandaar de wens voor gestandaardiseerd onderzoek.

Internationaal wetenschappelijk onderzoek laat wisselende, maar vaak positieve cijfers zien. Een studie in Frontiers in Fungal Biology (2025) citeert onderzoek waaruit blijkt dat Trichoderma-soorten de ernst van echte en valse meeldauw kunnen verminderen, afhankelijk van stam en omstandigheden. Een studie in Rhizosphere rapporteerde bij voorbehandeling met Trichoderma harzianum een maximale ziektebescherming van 82,9 procent op de vierde dag na infectie.

Werkt compostthee net zo goed als synthetische middelen?

Niet zonder meer, en de meeste studies testen het ook niet als volledige vervanger. Een tweejarige veldstudie in Journal of Fungi (juli 2025) van de Universiteit van Napels Federico II liet zien dat compostthee gecombineerd met twee toepassingen fungicide de ernst van valse meeldauw effectief terugbracht, en in het bijzonder in het natte jaar 2023 zelfs beter presteerde dan het fungicide alleen. De onderzoekers testten dus een combinatie, niet compostthee als volledig alternatief.

Een grote review uit 2026 op ScienceDirect, gebaseerd op 516 case-studies uit 2010 tot 2025, benadrukt vooral de wisselvalligheid van compostthee: de uitkomst hangt sterk af van hoe de thee gemaakt is, welke compost als basis diende en onder welke weersomstandigheden hij wordt toegepast. Dat verklaart mede waarom het Nederlandse praktijkexperiment uit 2025 geen keiharde effectiviteitscijfers opleverde: één seizoen met dertien wijngaarden is te weinig om uitschieters van een echt patroon te onderscheiden.

Welke vijf middelen testte WUR in 2025?

In het najaar van 2024 inventariseerde een groep ACT-studenten van WUR welke middelen zonder synthetische actieve stoffen kansrijk waren. Daaruit rolden vijf kandidaten, die in 2025 in dertien wijngaarden werden getest. Door de beperkte schaal van het experiment leverde dit volgens de samenvatting op research.wur.nl geen statistisch onderbouwde conclusies over effectiviteit op.

WUR testte in 2025 vijf middelen: Serenade, Vintec (gebaseerd op de schimmel Trichoderma atroviride, die volgens een Frontiers-reviewartikel uit 2022 via substraatcompetitie, antibiose en mycoparasitisme werkt), Vacciplant (gebaseerd op het zeewierextract laminarine, waarvoor datzelfde Frontiers-artikel een reductie van circa 65 procent tegen meeldauw rapporteerde), compostthee en Oenosan.

Wel leverde het onderzoek waardevolle inzichten op in praktische toepasbaarheid: wanneer je moet spuiten, hoe je monitort en welke protocollen werken. Onderzoekers Van Loosbroek en Wenneker benadrukten via LinkedIn vooral het belang van regelmatige waarnemingen en het uniformeren van die routine tussen de deelnemende wijnbouwers, zodat toekomstige experimenten wél vergelijkbare data opleveren. Ze pleiten voor meerjarig vervolgonderzoek, vooral in jaren met hogere ziektedruk.

Wat betekent dit voor pesticidevrije wijnbouw?

De puzzel is nog niet compleet, maar de losse stukjes passen steeds beter. Schimmelresistente druivenrassen, de zogenoemde PIWI’s, verlagen de ziektedruk al aanzienlijk voordat er iets gespoten hoeft te worden. Biologische middelen als compostthee en Trichoderma kunnen daar bovenop nog een laag bescherming toevoegen, zeker in combinatie met een goede opzet van de wijngaard: voldoende ruimte tussen de rijen en een open loofwand, zodat blad en trossen snel opdrogen na regen.

De VWLL zet met dit onderzoek een stap naar gedeelde, vergelijkbare kennis in plaats van dertien losse experimenten met dertien verschillende methodes. Op Wijndomein Bergen worden verschillende natuurlijk en biologische middelen als kwark, compostthee en brandnetelextract uitgetest. Hierbij kijken we vooral naar wat de wijnrank echt nodig heeft. In de zomer van 2026 was het bijvoorbeeld zeer droog in Nederland, waardoor schimmels geen kans kregen en zelfs de biologische bestrijdingsmiddelen overbodig bleken.